Patent ve Faydalı Model

Sanayi ve tarımdaki herhangi bir sorunun çözümlenmesi buluş olarak adlandırılır. Patent de buluş sahibine -belirli bir süre için tanınan- buluşa konu olan ürünü kullanma, üretme ve satma hakkıdır. Bu hakkı gösteren belge de patent tescil belgesidir.

Ülkemizde biri incelemeli diğeri de incelemesiz olmak üzere iki çeşit patent sistemi vardır.

İncelemeli patent araştırma ve inceleme süreçlerini içerir, işlem incelemesiz patente göre daha uzun sürer. İncelemeli patentin avantajı inceleme raporuna dayanarak verildiği için 20 yıllık bir koruma sağlıyor olmasıdır.

İncelemesiz patent yalnızca araştırma sürecini içerir, buluş sahibine incelemeli patente göre çok daha ucuza mal olur ve daha kısa sürede alınır. Fakat koruma süresi yalnızca 7 yıldır. Söz konusu koruma süresi sona ermeden inceleme talep edilirse, patent incelemeli hale dönüşür ve koruma süresi ilk patentin alındığı tarihten itibaren 20 yıl olarak hesaplanır.

Bir buluşun patent verilerek korunabilmesi için; başvuru yapılmadan önce bir başkası tarafından sözlü ya da yazılı olarak açıklanmış ve daha önce uygulanmış olmaması gerekir. Buluş, yapıldığı alanda uzman bir kişi tarafından kolayca düşünülüp bulunamayacak niteliğe sahip olmalıdır. Ayrıca buluş tamamen teorik olmamalı, uygulamada hayat bulabilmelidir.

Bilinmelidir ki; keşifler, bilimsel teoriler, matematik metotları, zihni, ticari faaliyetlere ve oyun faaliyetlerine ilişkin plan, usul ve kurallar, edebiyat ve sanat eserleri, bilim eserleri, estetik niteliği olan buluşlar, bilginin derlenmesi, düzenlenmesi, sunulması ve iletilmesi ile ilgili teknik yönü bulunmayan usuller, -kullanılan terkip ve maddeler ile üretim usulleri hariç- insan ve hayvan vücuduna uygulanacak teşhis ve tedavi usulleri ile cerrahi usuller, konu bakımından genel ahlaka veya kamu düzenine aykırı olan buluşlar, bitki ve hayvan türleri veya biyolojik esaslara dayanan bitki ve hayvan yetiştirme usulleri kesinlikle patent konusu olamazlar.

Bir buluş yaptığınızı düşünüyorsanız fakat tekniğin bilinen durumunu aşamadıysanız, buluşunuzu faydalı model belgesi ile koruma altına alabilirsiniz. Faydalı model için de buluşun daha önce açıklanmamış, uygulanmamış olması gerekir ve bunun yanında uygulamada hayat bulabilecek niteliğe sahip olma özellikleri aranır. Hem zaman hem de maliyet açısından faydalı model, patente göre daha avantajlıdır, fakat faydalı modelin korunma süresi 10 yılla sınırlıdır.

Patent tescil belgesi ya da faydalı model belgesiyle buluş sahibine tanınan haklar; incelemeli patent için 20, incelemesiz patent için 7, faydalı model için 10 yıl olan koruma süreleri sona erdiğinde ortadan kalkar; patent ve faydalı modeller halka mal olur.

Dikkat edilmesi gereken bir husus da Türkiye’de bir patent başvurusu yapmakla buluşun tüm dünyada korunamıyor olmasıdır.  Patent ve faydalı model başvurusu yalnızca başvurulduğu ülkede geçerlidir. Buluş yurtdışında da korunmak isteniyorsa, Türkiye’deki başvuru tarihinden itibaren en geç  12 ay içerisinde uygun bir patent sistemiyle yurtdışı başvurusunun yapılması gerekir.

Patent ve faydalı modeller 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile korunmaktadır.

Patent ve faydalı model sahipleri mahkemeden; patent veya faydalı modelden doğan haklara vaki tecavüz fiillerinin durdurulmasını ve önlenmesini, söz konusu tecavüzden doğan maddi veya manevi zararın tazminini, tecavüz suretiyle üretilen ya da ithal edilen ürünlere ve bunların üretiminde kullanılan araçlara el konmasını, mümkün olduğu takdirde el konan ürün ve araçlar üzerinde hak sahibine mülkiyet hakkının tanınmasını, el konulan ürün ve araçların şekillerinin değiştirilmesini patentten doğan haklara tecavüzün önlenmesi için -kaçınılmaz ise- imhasını, tecavüz eden kişi aleyhine verilen mahkeme kararının masrafları tecavüz eden tarafından karşılanmak üzere ilgililere tebliğ edilmesini ve kamuya ilan yoluyla duyurulmasını, hatta Türkiye’nin üç büyük gazetesinden birinde yayımlanmasını talep edebilir.

Faydalı modellerde hak sahibinin ceza davası açma hakkı yoktur. Patent haklarına tecavüz halinde uygulanacak cezai yaptırımlar ise; 2 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası, 30.000TL’ye kadar para cezası, işyerinin 1 yıldan az olmamak üzere kapatılma cezası ve 1 yıldan az olmamak üzere ticaretten men cezasıdır.

Ersan KARATEKİN

1 YORUM

Bir Cevap Yazın